Οι χώρες-εταίροι του έργου ODV εργάζονται ενεργά για την ενίσχυση της ψηφιακής εκπαίδευσης αντιμετωπίζοντας προκλήσεις και υιοθετώντας ολοκληρωμένες στρατηγικές για τη βελτίωση των ψηφιακών δεξιοτήτων, των υποδομών και των συνολικών εκπαιδευτικών αποτελεσμάτων.

Η Αυστρία προχώρησε δυναμικά στην προώθηση της ψηφιακής εκπαίδευσης μέσω του Γενικού Σχεδίου Ψηφιοποίησης της Εκπαίδευσης του 2018. Το σχέδιο, το οποίο εφαρμόστηκε το 2023, επικεντρώνεται στο περιεχόμενο της διδασκαλίας, την εκπαίδευση των εκπαιδευτικών και τις σχολικές υποδομές. Το Σχέδιο 8 Σημείων για το «Ψηφιακό Σχολείο» περιλαμβάνει πρωτοβουλίες, όπως η πύλη του Ψηφιακού Σχολείου, ένα μαζικό ανοικτό διαδικτυακό μάθημα για το παιδαγωγικό προσωπικό και η επέκταση των βασικών σχολικών υποδομών πληροφορικής. Η Αυστρία στοχεύει να βελτιώσει την κατάταξή της στον Δείκτη Ψηφιακής Οικονομίας και Κοινωνίας (DESI), που επί του παρόντος βρίσκεται στη 10η θέση, μέσω αυτών των ολοκληρωμένων μέτρων.

Η Κύπρος τοποθετεί στρατηγικά την ψηφιακή εκπαίδευση στον εθνικό της μετασχηματισμό, ευθυγραμμιζόμενη με την «Ψηφιακή Στρατηγική για την Κύπρο (2020-2025)» και τις «Ψηφιακές δεξιότητες - Εθνικό Σχέδιο Δράσης 2021-2025». Εστιάζοντας στις βασικές ψηφιακές δεξιότητες και δεξιότητες λογισμικού, η Κύπρος στοχεύει στη δημιουργία μιας κοινωνίας χωρίς αποκλεισμούς, ανοικτής και με ψηφιακές δεξιότητες. Η επικείμενη επανενεργοποίηση του Εθνικού Συνασπισμού για τις Ψηφιακές Δεξιότητες και την Απασχόληση καταδεικνύει τη δέσμευση για συνεργατικές προσπάθειες στις οποίες συμμετέχουν ο δημόσιος τομέας, ο ακαδημαϊκός και ο ιδιωτικός τομέας.

Η Ελλάδα, ενώ καταβάλλει προσπάθειες για τον εκσυγχρονισμό των ψηφιακών υποδομών της, αντιμετωπίζει προκλήσεις. Έλαβε χρηματοδότηση από τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία για το πρόγραμμα Skills το 2020. Η στρατηγική επικεντρώνεται στην Ψηφιακή Εκπαίδευση, την Ψηφιακή Πολιτότητα και τη δημιουργία ενός ψηφιακού περιβάλλοντος χωρίς διακρίσεις.

Η Ιταλία, έχοντας ένα Επιχειρησιακό Σχέδιο σε εφαρμογή, στοχεύει στην αύξηση των ψηφιακών δεξιοτήτων, στην εξάλειψη των διαφορών μεταξύ των φύλων και στον τριπλασιασμό των αποφοίτων ΤΠΕ. Η μεταρρύθμιση του συστήματος Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης υπογραμμίζει τη δέσμευση της Ιταλίας για ψηφιακή διδασκαλία και καινοτόμα μαθησιακά περιβάλλοντα.

Η Πολωνία, η οποία κατέχει την 24η θέση στον δείκτη DESI, βελτιώνει σταθερά τη βαθμολογία της πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ. Η κυβέρνηση δίνει προτεραιότητα στην ψηφιοποίηση για ένα ευνοϊκό επιχειρηματικό περιβάλλον και μάλιστα το 2022 σχεδίασε μια πολιτική ψηφιοποίησης για την εκπαίδευση. Το Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας προβλέπει ένα σημαντικό μέρος του για την ψηφιακή μετάβαση δίνοντας έμφαση στην εκπαίδευση, τις ψηφιακές δεξιότητες, την ανάπτυξη δικτύων και τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες στη δημόσια διοίκηση. Το εν εξελίξει Πρόγραμμα Ψηφιακής Επάρκειας (2020-2030) συμβάλλει περαιτέρω στην ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων διαφόρων ενδιαφερόμενων.

Η Πορτογαλία, που κατατάσσεται στη 16η θέση στον δείκτη DESI, ξεχωρίζει σε διάφορους δείκτες, όπως οι ειδικοί της πληροφορικής, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις που πραγματοποιούν διαδικτυακές πωλήσεις και οι ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες. Η επιτυχία πρωτοβουλιών, όπως το πρόγραμμα Upskill και οι 17 Κόμβοι Ψηφιακής Καινοτομίας, αντικατοπτρίζουν τον θετικό αντίκτυπο του Σχεδίου Δράσης για την Ψηφιακή Μετάβαση. Το σχέδιο αυτό, το οποίο υλοποιείται παράλληλα με άλλες πρωτοβουλίες, αναδεικνύει τη δέσμευση της Πορτογαλίας για την ψηφιακή εκπαίδευση και την προώθηση μιας ψηφιακά καταρτισμένης κοινωνίας.

Η Ρουμανία, παρά την τελευταία θέση που κατέλαβε στον δείκτη DESI 2022, έχει κάνει βήματα προόδου στο εθνικό πλαίσιο ψηφιακής εκπαίδευσης. Η χώρα δίνει έμφαση στις υποδομές, τα προγράμματα σπουδών, την κατάρτιση των εκπαιδευτικών και την ψηφιακή ένταξη. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις, όπως η εξασφάλιση ισότιμης πρόσβασης στην τεχνολογία, η αντιμετώπιση του χάσματος ψηφιακών δεξιοτήτων μεταξύ των εκπαιδευτικών και η προσαρμογή στις ταχέως εξελισσόμενες τεχνολογίες.

Σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες του έργου ODV, τα εργαστήρια αυτοανάλυσης με συμμετέχοντες/-χουσες από τις τοπικές αγροτικές και περιαστικές κοινότητες που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του 2023 αποκάλυψαν ενδιαφέρουσες πληροφορίες για το τοπίο της ψηφιακής εκπαίδευσης.

Στην Αυστρία, 48 συμμετέχοντες/-χουσες, μεταξύ των οποίων μαθητές/-τριες, ενήλικες εκπαιδευόμενοι/-νες και εκπαιδευτές/-τριες, επισήμαναν τον ρόλο των σχολείων στην προώθηση των ψηφιακών δεξιοτήτων. Οι συμμετέχοντες/-χουσες εξέφρασαν την επιθυμία για προηγμένες δεξιότητες και εξερεύνηση νέων τεχνολογιών, ενώ υπογράμμισαν τη σημασία της ασφάλειας στο διαδίκτυο. Η συλλογική μάθηση και οι προσαρμοσμένες διαδικτυακές πλατφόρμες χαρακτηρίστηκαν ως μείζονος σημασίας.

Στην Κύπρο, 43 συμμετέχοντες/-χουσες, συμπεριλαμβανομένων μαθητών/-τριών, εκπαιδευτικών και μελών της κοινότητας, τόνισαν κρίσιμες ανάγκες όπως ο ενημερωμένος εξοπλισμός, η ολοκληρωμένη εκπαίδευση και η μετάβαση σε ψηφιακές ταμπλέτες. Επιπλέον, επισήμαναν τη συλλογική επιθυμία για εμπλουτισμένες μαθησιακές εμπειρίες μέσω προηγμένων ψηφιακών εργαλείων, καθώς και για βελτιωμένα κανάλια επικοινωνίας.

Στην Ελλάδα, 43 συμμετέχοντες/-χουσες, μεταξύ των οποίων μαθητές/-τριες, εκπαιδευτικό προσωπικό, γονείς και ενήλικες εκπαιδευόμενοι/-νες, εξέφρασαν σαφή επιθυμία για βασικές ψηφιακές δεξιότητες. Οι μαθητές/-τριες ενδιαφέρθηκαν για τη χρήση του υπολογιστή και τη διαδικτυακή έρευνα, ενώ οι ενήλικες επικεντρώθηκαν στην ψηφιοποίηση των υπηρεσιών και στις πρακτικές χρήσεις της τεχνολογίας. Οι εκπαιδευτικοί τόνισαν την ανάγκη για αναβάθμιση των σχολικών εγκαταστάσεων.

Στην Ιταλία, 37 συμμετέχοντες/-χουσες, εκ των οποίων μαθητές/-τριες, εκπαιδευτικοί, ενήλικες και φορείς χάραξης πολιτικής, είχαν ως στόχο την ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων. Η εστίαση της κοινότητας αφορούσε στην προώθηση της περιοχής, την εμβάθυνση των τεχνολογιών για την καθημερινή ζωή και τη βελτίωση τόσο των βασικών όσο και των προηγμένων ψηφιακών δεξιοτήτων. Ακόμη, παρατηρήθηκε ενδιαφέρον για τις πέντε (5) στοχευμένες τεχνολογίες του έργου.

Η Ρουμανία διοργάνωσε εργαστήρια σε τέσσερις (4) κοινότητες, με 41 συμμετέχοντες/-χουσες να δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν ευρέως τα ψηφιακά εργαλεία στην καθημερινή τους ζωή. Ωστόσο, διαπιστώθηκε χαμηλό επίπεδο γνώσεων σχετικά με τις νέες τεχνολογίες λόγω έλλειψης εκπαίδευσης σε επίπεδο τοπικής κοινότητας. Οι ψηφιακές δεξιότητες ορίστηκαν ως η χρήση gadgets και ψηφιακών πλατφορμών και η επίλυση προβλημάτων στο διαδίκτυο.

Στην Πολωνία, 30 συμμετέχοντες/-χουσες παρουσίασαν ποικίλες ψηφιακές δεξιότητες, με επάρκεια σε διάφορα εργαλεία. Τα κοινωνικά δίκτυα διαδραμάτισαν κεντρικό ρόλο υποδεικνύοντας μια διαφοροποιημένη κατανόηση των ψηφιακών δεξιοτήτων που διαμορφώνεται από τις ατομικές προτιμήσεις. Οι συμμετέχοντες/-χουσες έθεσαν ως προτεραιότητα την αποτελεσματική χρήση εργαλείων ΤΠΕ και τόνισαν την ανάγκη να συμβάλλουν ενεργά στους ψηφιακούς χώρους.

Στην Πορτογαλία, 35 συμμετέχοντες/-χουσες με διαφορετικό υπόβαθρο τόνισαν την αυτόνομη απόκτηση ψηφιακών ικανοτήτων. Οι διάφορες ομάδες-στόχοι κατέδειξαν διαφορετικές ανάγκες, αλλά προέκυψαν κοινές ανησυχίες, ιδίως όσον αφορά τη χρήση ψηφιακών δεξιοτήτων για κοινοτικούς σκοπούς, όπως οι δημόσιες υπηρεσίες και η επικοινωνία.

Συνοψίζοντας, τα εργαστήρια αυτοανάλυσης αποκαλύπτουν ένα πλούσιο μωσαϊκό αναγκών και προσδοκιών για την ψηφιακή εκπαίδευση σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία των εξατομικευμένων προσεγγίσεων, των λύσεων που αφορούν την κοινότητα και της συλλογικής δέσμευσης για τη γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος.

Αποτελέσματα διαδικτυακής έρευνας

Για να γίνει κατανοητός ο τρόπος με τον οποίο οι εκπαιδευτικοί και οι εκπαιδευτές/-τριες από τις χώρες που συμμετέχουν στο έργο αντιλαμβάνονται την τρέχουσα κατάσταση όσον αφορά την ψηφιακή εκπαίδευση, από την άποψη των πόρων, των δεξιοτήτων και της ενσωμάτωσης των εκπαιδευτικών διαδρομών, εκπονήθηκε και προτάθηκε μια διαδικτυακή έρευνα. Παρακάτω, παρουσιάζουμε μια ανάλυση των αποτελεσμάτων με βάση τις απαντήσεις που ελήφθησαν.

Στην έρευνα συμμετείχαν 97 εκπαιδευτικοί και εκπαιδευτές/-τριες αντίστοιχα. Ειδικότερα, συμμετείχαν:

• 11 άτομα από τη Ρουμανία.
• 23 άτομα από την Πορτογαλία.
• 15 άτομα από την Πολωνία.
• 14 άτομα από την Ιταλία.
• 14 άτομα από την Ελλάδα.
• 10 άτομα από την Κύπρο.
• 10 άτομα από την Αυστρία.

Η διαδικτυακή έρευνα απευθύνθηκε κυρίως σε εκπαιδευτικούς, με αρκετά ομοιόμορφη κατανομή μεταξύ εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, εκπαιδευτικών κατώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και εκπαιδευτικών ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (Σχήμα 1-2).

Όλοι/-λες οι ερωτηθέντες/-θείσες δήλωσαν ότι συνήθως έχουν πρόσβαση σε εργαλεία ψηφιακής διδασκαλίας στο/στον ίδρυμα/οργανισμό τους, με επικρατέστερους τους «ηλεκτρονικούς υπολογιστές» (95%) και την «πρόσβαση στο διαδίκτυο» (84%), ενώ εργαλεία όπως τα «κιτ ρομποτικής» (22%) και οι «συσκευές εικονικής πραγματικότητας» (12,5%) είναι λιγότερο συχνά διαθέσιμα (Σχήμα 3).

Σε ό,τι αφορά την πρόσβαση σε πόρους για την υποστήριξη της ψηφιακής διδασκαλίας, η πλειονότητα (87,5%) ανέφερε τους πόρους «βίντεο», ενώ τα «κουίζ» και τα «διαδικτυακά μαθήματα» επιλέχθηκαν από τους/τις μισούς/-σές περίπου ερωτηθέντες/-θείσες (Σχήμα 4).

Περισσότεροι/-ρες από τους/τις μισούς/-σές ερωτηθέντες/-θείσες (55,2%) δήλωσαν ότι το/ο ίδρυμα/οργανισμός τους είναι «επαρκώς εξοπλισμένο(ς) με εργαλεία Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη της ψηφιακής εκπαίδευσης» (Σχήμα 5). Μεταξύ εκείνων που δεν θεωρούν ότι το/ο ίδρυμα/οργανισμός τους είναι επαρκώς εξοπλισμένο/-νος, το 42,5% θεωρεί ότι απαιτείται «αναβαθμισμένος/βελτιωμένος εξοπλισμός», ενώ το 25% πιστεύει ότι χρειάζεται «αύξηση των συσκευών ανά αίθουσα διδασκαλίας» (Σχήμα 6).

Η πλειονότητα των ερωτηθέντων/-θεισών ανέφερε ότι έχει παρακολουθήσει διαδικτυακά μαθήματα για την ψηφιακή εκπαίδευση (Σχήμα 7), και οι απόψεις τους (απαντήσεις ανοικτού τύπου) έδειξαν μια αρκετά ομοιόμορφη κατανομή μεταξύ εκείνων που είναι ικανοποιημένοι/-νες, εκείνων με περιγραφική γνώμη για το περιεχόμενο και εκείνων που είναι δυσαρεστημένοι/-νες ή χρειάζονται περαιτέρω πληροφορίες (Σχήμα 8).

Για την ακρίβεια, στην ερώτηση «Πιστεύετε ότι υπάρχει ανάγκη για περαιτέρω ευκαιρίες κατάρτισης στην ψηφιακή εκπαίδευση για την ενίσχυση των δεξιοτήτων σας;», σχεδόν όλοι/-λες οι ερωτηθέντες/-θείσες απάντησαν ότι ναι, υπάρχει αυτή η ανάγκη (Σχήμα 9).

Σε ό,τι αφορά το επίπεδο ενσωμάτωσης της «ψηφιακής εκπαίδευσης» στο αναλυτικό πρόγραμμα ή στα σχέδια διδασκαλίας του σχολείου, το 71,4% δήλωσε ότι είναι μόνο «μερικώς ενσωματωμένη», το 18,7% «πλήρως ενσωματωμένη», ενώ το 9,9% ανέφερε ότι «δεν έχει ενσωματωθεί» (Σχήμα 10).

Στους ερωτηθέντες/-θείσες τέθηκε η εξής ερώτηση ανοικτού τύπου: «Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι κύριες προκλήσεις στην υλοποίηση της ψηφιακής εκπαίδευσης στο σχολείο/ίδρυμά σας;» Οι απαντήσεις αναλύθηκαν και κατηγοριοποιήθηκαν σε έξι (6) διαφορετικές κατηγορίες που κυμαίνονται από τη «διαχείριση κόστους» έως τη «διαχείριση χρόνου», αλλά η κατηγορία που φαίνεται να υπερισχύει, σύμφωνα με το προηγούμενο μέρος της έρευνας, είναι η «εκπαίδευση των εκπαιδευτικών για την αποτελεσματική χρήση των ψηφιακών εργαλείων» (72%) (Σχήμα 11).

Αναφορικά με τις ευκαιρίες βελτίωσης της μάθησης μέσω της χρήσης ψηφιακών τεχνολογιών, οι απαντήσεις ανοικτού τύπου αναλύθηκαν και κατηγοριοποιήθηκαν, με επικρατέστερη κατηγορία την «Αυξημένη Εμπλοκή και Διασκεδαστική Μάθηση» (50%) (Σχήμα 12).

Η πλειονότητα των ερωτηθέντων/-θεισών πιστεύει ότι το/ο ίδρυμα/οργανισμός τους εμπλέκει τους/τις μαθητές/-τριες στην ψηφιακή μάθηση (Σχήμα 13). Οι απαντήσεις σχετικά με το πώς συμβαίνει αυτό, σε μορφή ανοικτού τύπου, κατηγοριοποιήθηκαν και επικράτησαν εκείνες που αφορούσαν τους «Ψηφιακούς Πόρους και την Έρευνα» ως εργαλεία εμπλοκής των μαθητών/-τριών, ενώ μόνο ένα ελάχιστο ποσοστό αφορούσε τις «Καινοτόμες Μεθόδους Διδασκαλίας». (Σχήμα 14)

Οι ερωτηθέντες/-θείσες κλήθηκαν να κάνουν μια αξιολόγηση του επιπέδου των ικανοτήτων των μαθητών/-τριών τους όσον αφορά τις ψηφιακές δεξιότητες και περίπου οι μισοί/-σές πιστεύουν ότι το επίπεδό τους είναι «βασικό» (Σχήμα 15).

Για το θέμα της «ασφάλειας στο διαδίκτυο», τέθηκε μια συγκεκριμένη ερώτηση πολλαπλής επιλογής σχετικά με τα εργαλεία που έχει υιοθετήσει το/ο ίδρυμα/οργανισμός των ερωτηθέντων/-θεισών. Σε σπάνιες μόνο περιπτώσεις οι ερωτηθέντες/-θείσες επέλεξαν μόνο μία απάντηση, καθώς συχνά προτιμούσαν έναν συνδυασμό τους· οι πιο συχνά επιλεγμένες απαντήσεις ήταν η «προώθηση υπεύθυνης συμπεριφοράς», οι «ασφαλείς κωδικοί πρόσβασης» και η «διδασκαλία της ασφάλειας στο διαδίκτυο». Ένα από τα λιγότερο χρησιμοποιούμενα εργαλεία φαίνεται να είναι η παρουσία μιας «ομάδας κυβερνοασφάλειας» (Σχήμα 16).

Παρουσιάστηκαν πέντε (5) πιθανές απαντήσεις πολλαπλής επιλογής για τη «διασφάλιση της προσβασιμότητας σε ψηφιακούς πόρους για μαθητές/-τριες με αναπηρίες ή ειδικές ανάγκες»: η πιο συχνά επιλεγμένη απάντηση ήταν η «προώθηση μιας κουλτούρας ευαισθητοποίησης», αλλά είναι αξιοσημείωτο ότι το 25% των ερωτηθέντων/-θεισών δήλωσε ότι δεν γνωρίζει πώς να απαντήσει σε αυτή την ερώτηση (Σχήμα 17).

Μόνο ένα μικρό ποσοστό των ερωτηθέντων/-θεισών (12,1%) πιστεύει ότι στο/στον ίδρυμα/οργανισμό τους «υπάρχουν αρκετοί οικονομικοί πόροι για την υποστήριξη της ψηφιακής εκπαίδευσης», ενώ οι υπόλοιποι/-πες ερωτηθέντες/-θείσες είτε πιστεύουν ότι δεν ισχύει κάτι τέτοιο (44%) είτε δεν γνωρίζουν πώς να απαντήσουν (42,9%) (Σχήμα 18).
Τέλος, οι ερωτηθέντες/-θείσες ρωτήθηκαν: «Ποιες είναι οι προτεραιότητές σας για την επικαιροποίηση και τη μελλοντική ανάπτυξη της ψηφιακής εκπαίδευσης στο σχολείο/ ίδρυμά σας;» Η επικρατούσα άποψη των ερωτηθέντων/-θεισών ήταν ότι «Απαιτείται συνεχής εκπαίδευση του διδακτικού προσωπικού για την αποτελεσματική ενσωμάτωση των ψηφιακών τεχνολογιών» (Σχήμα 19).

Σχολιάζοντας τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας, παρατηρείται ότι οι εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων αισθάνονται την ανάγκη να βελτιώσουν την εκπαίδευσή τους σε θέματα ψηφιακής εκπαίδευσης. Το αντιλαμβανόμενο επίπεδο ικανοτήτων των μαθητών/-τριών τους είναι βασικό και η ενσωμάτωση της ψηφιακής εκπαίδευσης στη διδασκαλία θεωρείται ανεπαρκής. Ωστόσο, η συνολική αντίληψη των εργαλείων ψηφιακής εκπαίδευσης είναι θετική, κυρίως επειδή θεωρούνται ικανά να βελτιώσουν την εμπλοκή των μαθητών/-τριών και να παράσχουν τη δυνατότητα για «διασκεδαστική μάθηση».